Η επόμενη μέρα μετά τη συμφωνία στο Eurogroup

Photo (c) The Guardian

Το βράδυ της 20^ης Φεβρουαρίου βγήκε λευκός καπνός από το κτήριο του Eurogroup. Έχουμε μια καταρχήν συμφωνία, που το περιεχόμενο της θα γνωρίζουμε έως τον Απρίλιο. Είναι περισσότερο συμφωνία εκεχειρίας, παρά ειρήνευσης.

Η Ελλάδα πήγαινε στις διαπραγματεύσεις έχοντας πολλά βαρίδια στην πλάτη. Την εχθρική στάση των περισσότερων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, οι κομβικότερες εκ των οποίων ανήκουν στο συντηρητικό μπλοκ. Την υπεράσπιση της πρότερης συμφωνίας (βλ. mail Χαρδούβελη) από την πλειονότητα των κομμάτων της αντιπολίτευσης (πόσο θλιβερή η στάση Σαμαρά). Την σημαντική καθημερινή εκροή καταθέσεων από τις ελληνικές τράπεζες. Την απόφαση της ΕΚΤ να μην δέχεται ως ενέχυρο τα ελληνικά κρατικά ομόλογα και να βάλει τον ασθενή σε τεχνητή υποστήριξη μέσω του ELA. Τις φήμες που διακινούνταν την παραμονή της συνεδρίασης του Eurogroup περί επικείμενης επιβολής ελέγχου στην κίνηση κεφαλαίων από την Καθαρή Δευτέρα. 

Η ελληνική κυβέρνηση, έχοντας ως πρόσθετο βαρίδι την έλλειψη ομοιογένειας και την απειρία της, έπρεπε να σταθεί όρθια. Κι έπρεπε επίσης να λάβει υπόψη της ότι η μεγάλη πλειοψηφία των ελλήνων τάσσονταν κατά της ρήξης και της εξόδου, φιλικής ή εχθρικής, από το ευρώ. Όπως έπρεπε να λάβει υπόψη πως δεν είχε την πολιτική, οικονομική, κοινωνική, τεχνική δυνατότητα να αντέξει ένα άμεσο Grexit.

Η απόφαση της 20^ης Φεβρουαρίου της δίνει ανάσες και κάποια κέρδη, αλλά σίγουρα δεν της δίνει το δικαίωμα να πανηγυρίσει. Κι αυτό γιατί επί της ουσίας αναγκάζεται να αποδεχθεί ως βάση των όποιων αυριανών αποφάσεων το μεγαλύτερο μέρος του χθεσινού βαρύτατου φορτίου. Μπορούσε να γίνει κάτι καλύτερο; Άξιζε η προσπάθεια και αναταραχή;

Αν φύγουμε από την ελληνική σκηνή και κοιτάξουμε στο ευρωζωνικό στερέωμα, αυτό που πέτυχε η ελληνική κυβέρνηση δεν είναι λίγο. Ήταν ο πρώτος εταίρος μετά από καιρό που τόλμησε να αντιταχθεί στον δογματικό ηθικισμό της Μπουντεσμπανκιανής θεώρησης, προσπάθησε να δείξει ότι η λιτότητα δεν είναι μονόδρομος για την Ελλάδα και την Ευρωζώνη, ανέδειξε την προβληματική πολιτική ολοκλήρωση της ΕΕ και συνομίλησε απευθείας με τους πολίτες των άλλων χωρών. Κατ’ εμέ οι διαπραγματεύσεις είναι η απαρχή μιας αργής διαδικασίας αμφισβήτητης της παρούσας μορφής της ένωσης, χωρίς να μπορώ να προδικάσω την θετική ή αρνητική κατάληξη.

Στα καθ’ ημάς θεωρώ πως στην παρουσία συγκυρία, και με μεγαλύτερο εχθρό τον χρόνο, τίποτα καλύτερο δεν μπορούσε να συμβεί. Η ελληνική πλευρά δεν είχε τη δύναμη να τραβήξει άλλο τα λουριά για αυτό και προσπάθησε όσο μπορούσε να δώσει πολιτική διάσταση στο θέμα και να αναδείξει τις ιδεοληπτικές αγκυλώσεις της άλλης πλευράς. Δεν κατάφερε ό,τι ήθελε αλλά ό,τι κατάφερε είναι καλύτερο από το τίποτα. Μικρότερο πρωτογενές πλεόνασμα και άρα δυνατότητα αξιοποίησης κάποιων πόρων προς υλοποίηση κοινωνικών παροχών (αρχική εκτίμηση για 2-2,5 δις φέτος και ίσως περισσότερα από του χρόνου). Συζήτηση για εναλλακτικά μέτρα έναντι των πρότερων δεσμεύσεων για περισσότερη λιτότητα. Αυτά ήταν τα κέρδη. Το μεγαλύτερο βέβαια κέρδος που πιστεύω ότι θα φανεί στις αυριανές δημοσκοπήσεις ήταν ο ίδιος ο αγώνας που δόθηκε υπό αντίξοες συνθήκες. Ένας αγώνας που μπορεί να μην σκόρπισε χαμόγελα νίκης, έφερε όμως μια διόλου ευκαταφρόνητη αλλαγή ψυχολογίας σε μια κοινωνία που εδώ και έξι χρόνια έχει χάσει το έδαφος από τα πόδια της. 

Όμως ο χρόνος τρέχει. Η κυβέρνηση έχει μπροστά της μόλις ένα τετράμηνο να δείξει πως πραγματικά εννοεί να αλλάξει τα πράγματα επιβάλλοντας ένα δικαιότερο σύστημα καταμερισμού των βαρών και να αποδείξει στους πολίτες ότι οι νέοι κόποι θα πιάσουν αυτή τη φορά τόπο. Να δείξει πως δεν θα κάνει πίσω στην καταπολέμηση της διαπλοκής. Να προχωρήσει σε κοινωνικές και δημοκρατικές τομές. Να καταφέρει να κατευθύνει το πολιτικό κεφάλαιο που έχει συσσωρεύσει σε μια άνευ προηγουμένου προσπάθεια αλλαγής των παθογενειών που ταλανίζουν τη χώρα σε όλους τους τομείς.

Στον αντίποδα, αυτοί οι μήνες θα είναι αγώνας δρόμου όχι μόνο για την ελληνική κυβέρνηση αλλά και για το ακραίο κομμάτι της αντίπερας όχθης, που θα επιχειρήσει με κάθε τρόπο να περιορίσει ακόμα περισσότερο τα όποια οφέλη για τη χώρα και γιατί όχι να ταπεινώσει την 'ανεύθυνη' κυβέρνηση που τόλμησε να αμφισβητήσει το αλάθητό του.  

Όπως έχουν διαμορφωθεί τα πράγματα, θεωρώ λάθος να θλίβεται κανείς που το μεγαλύτερο μέρος του προγράμματος της Θεσσαλονίκης δεν φαίνεται να μπορεί να υλοποιηθεί. Όχι γιατί είναι κοινωνικά απαράδεκτο (δεν είναι), αλλά γιατί στην παρούσα πολιτικοοικονομική συγκυρία ήταν εκ προοιμίου καταδικασμένο να χαθεί στη λήθη.  

Τα δύσκολα τώρα έρχονται. Η ελληνική κυβέρνηση πρέπει να αποκτήσει ομοιογένεια, να προγραμματίσει σωστά με απόλυτη διαφάνεια και λογοδοσία, να λάβει πληθώρα μέτρων που παρότι σκληρά θα πρέπει να περιέχουν στον πυρήνα τους τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης, να καθαρίσει την κόπρο του Αυγείου. Πρέπει να σταματήσει να φαντασιώνεται σοσιαλισμό σε μια χώρα αλλά να μην σταματήσει να σκέφτεται το γενικό καλό. Πρέπει επίσης να συμμαχήσει πολλές φορές με τον ‘διάολο’ χωρίς να χάσει την ίδια της την ψυχή. Πρέπει να κατανοήσει επίσης ότι η ασφυκτική λιτότητα είναι μια όψη του νομίσματος και η άλλη όψη αφορά την δική μας σαθρή κοινωνικοοικονομικοπολιτική κατάσταση, που όσο παραμένει ίδια μας καθιστά υποχείριο στα χέρια κάθε πιστωτή.
Τιτάνιο το έργο που έχει να επιτελέσει και για να το ολοκληρώσει θα πρέπει να ξεπεράσει τον εαυτό της. Ό,τι δεν κατάφεραν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ στα χρόνια της μεταπολίτευσης, καλείται να το επιτύχει σε χρόνο dt. Ιστορικές στιγμές, όπου τίποτα δεν μπορεί να αποκλειστεί και όλα τα σενάρια παραμένουν στο τραπέζι.  

Και για να μην μένουν αναπάντητα ερωτήματα, η προσωπική μου απάντηση στο αν άξιζε ο κόπος είναι ναι, άξιζε. Γιατί αυτό που συνέβη όλες αυτές τις μέρες αποτελεί παρακαταθήκη. Για τον κάθε Ευρωπαίο που πιστεύει ότι η διόγκωση των ανισοτήτων και η άνιση κατανομή των βαρών πάντα προς όφελος των λογής ελίτ είναι ο σίγουρος δρόμος προς τον βιασμό της δημοκρατίας και τον ολοκληρωτισμό. 

Για περισσότερη ανάγνωση και τροφή για σκέψη

1. Το κείμενο της συμφωνίας στο Eurogroup της 20ης Φεβρουαρίου
2. Ο φάκελος διαπραγματεύσεων της ελληνικής πλευράς  
3. Mail Χαρδούβελη προς Τρόικα  
4. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Ρόλος και εργασίες τηςΤρόικας όσον αφορά τις χώρες της ζώνης του ευρώ που έχουν υπαχθεί σε πρόγραμμαπροσαρμογής (η έκθεση του ευρωκοινοβουλίου για την προβληματική παρουσία και πράξη της τρόικας)   
5. OECD, Factbook 2014 (η ετήσια έκθεση του ΟΟΣΑ με πολύτιμα δεδομένα που εξηγούν τα λάθη ημών και υμών) 
6. Yiannis Mouzakis & Nick Malkoutzis, You've heard the Greek crisis myths, now here are some truths  
7. Ένας γάλλος στη Νέα Υόρκη (Διάλογος Πικετί – Στίγκλιτζ – Κρούγκμαν) 
8. Μάρκ Μαζάουερ, Τα παλιάφαντάσματα της Νέας Ευρώπης
9. Οικονομολόγοι ζητούν ελάφρυνσητου ελληνικού χρέους 
10. Oxfam, Wealth: Having it all and wanting more. Μελέτη της Oxfam για τις εντεινόμενες οικονομικές ανισότητες 
11. Inequality Watch  

Για τη νέα κυβέρνηση και τις επόμενες πολιτικές μέρες

Ο Σύριζα κατήγαγε μια σπουδαία νίκη που αποτελεί καμπή στα μεταπολιτευτικά χρονικά. Μετά από 41 χρόνια, ΠΑΣΟΚ και ΝΔ περνούν μαζί στα έδρανα της αντιπολίτευσης. Οι προσδοκίες των πολιτών της αριστεράς δικαιώθηκαν, χωρίς όμως να υπάρχει περιθώριο για πανηγυρισμούς ή ακόμα και για τα παραδοσιακά πειράγματα προς τους αντιπάλους.

Σήμερα κιόλας και σε χρόνο dt ο Α.Τσίπρας συμφώνησε με τον Π.Καμμένο για τη δημιουργία κυβέρνησης συνεργασίας, όπου υπουργικό θώκο θα καταλάβουν περίπου 3-4 στελέχη των ΑνΕλ. Το άκουσμα της είδησης δεν άρεσε σε σημαντική μερίδα της αριστεράς και ιδίως στο πιο μεταρρυθμιστικό της κομμάτι. Θεώρησαν πολλοί και σωστά, ότι υπάρχει ιδεολογικό χάσμα μεταξύ των δυο πολιτικών σχηματισμών, τόσο μεγάλο που εκ των πραγμάτων θα προκαλέσει κυβερνητικές αρρυθμίες κάθε φορά που θα απαιτείται η ανάληψη πρωτοβουλίας για θέματα που σχετίζονται με τα σώματα ασφαλείας, την εκκλησία, την εξωτερική πολιτική, την μετανάστευση, τα δικαιώματα ομάδων και μειονοτήτων, όπως για παράδειγμα οι ομοφυλόφιλοι ή η μουσουλμανική κοινότητα της Θράκης. Δεν έχουν άδικο. Η πολιτική σκέψη των ΑνΕλ πηγάζει από τη λαϊκή δεξιά και εμφορείται από τις παραδοσιακές της αξίες. Υπερσυντηρητικές σε πολλά σημεία, εθνικιστικές σε άλλα.  

Όμως στην περίπτωση που εξετάζουμε δεν υπήρχε άλλη εναλλακτική. Ο Σύριζα ήταν καταδικασμένος βάσει των παρόντων συνθηκών να συνεργαστεί με τους ΑνΕλ. Καταρχάς γιατί δεν υπήρχε καμιά πιθανότητα συνεργασίας με το ΚΚΕ. Το ξέραμε όλοι και ήταν προδικασμένο πριν καν ανοίξουν οι κάλπες. Χαριτολογώντας να πω ότι μόνο ο Απόστολος Δοξιάδης, που όπως είπε καλή φίλη ‘είναι λαμπρό μυαλό, αλλά υπερβολικά λογικό σε βαθμό που αδυνατεί να κατανοήσει ότι η πολιτική δεν είναι αλγόριθμος’, θεωρούσε και πιθανά θεωρεί ότι είναι δυνατή σε αυτή τη ζωή μια συνεργασία ΚΚΕ και Σύριζα.

Κατά δεύτερο, αποκλείονταν η συνεργασία με Ποτάμι και όποια προσπάθεια έγινε ήταν μόνο για τις εντυπώσεις. Οι παλιοί σύντροφοι είναι οι μεγαλύτεροι εχθροί λένε. Τέτοιους παλιούς συντρόφους και νυν εχθρούς έχουν μπόλικους στον Σύριζα και το Ποτάμι. Με εξαίρεση λίγα προβεβλημένα στελέχη που διατήρησαν και διατηρούν χαμηλούς τόνους (Θεοχάρης, Μαυρωτάς κτλ), βασικοί συντελεστές του Ποταμιού έστρεφαν και στρέφουν τα βέλη τους κυρίως προς τον Σύριζα παρά προς όποιον άλλο σχηματισμό (από τον Ψαριανό και τον Λυκούδη μέχρι τον Λεό Καστανά), χρησιμοποιώντας βαρύτατους χαρακτηρισμούς όπως ψεκασμένοι, ανόητοι, συριζοφασίστες κτλ. Από την άλλη, το Ποτάμι ήταν για τον Σύριζα και την ηγεσία του κόκκινο πανί από την 1^η στιγμή της δημιουργίας του, θεωρώντας ότι αποτελεί νεοφιλελεύθερο εγχείρημα πριμοδοτούμενο από την εγχώρια διαπλοκή. Δεν υπήρχε καμιά περίπτωση ένα τέτοιο σχήμα να σταθεί στα πόδια του. Δεν θα έφτανε καν στο αεροπλάνο που θα οδηγούσε στις Βρυξέλλες για τη διαπραγμάτευση. Κι αν έφτανε το πιθανότερο είναι να κατέρρεε άμα τη έναρξη των συνομιλιών. Θεωρώ ότι είναι πολύ πιο εύκολη μια συνεργασία Σύριζα και ΠΑΣΟΚ με ή ακόμα καλύτερα χωρίς Βενιζέλο, παρά με το Ποτάμι. Θα ήταν βέβαια πολύ πιο πιθανή μια συνεργασία με το Κίνημα του Γ.Παπανδρέου, όμως αυτό δεν κατάφερε να μπει στη Βουλή. Αν έμπαινε είμαι πεπεισμένος πως με αυτούς θα συνέπρατε ο Α.Τσίπρας.

Πάντως βάσει των υλικών που υπήρχαν, η συνεργασία με τους ΑνΕλ ήταν μονόδρομος για την ηγεσία του Σύριζα. Όχι μόνο γιατί δεν φαίνονταν διάθεση συνεργασίας με τους άλλους πιθανούς εταίρους, αλλά και γιατί κυρίως δεν υπήρχε χρόνος. Έπρεπε άμεσα να σχηματιστεί κυβέρνηση, όπως και έγινε, προκειμένου να μη χαθεί η δυναμική της αλλαγής στον κυβερνητικό θώκο. Οποιαδήποτε καθυστέρηση στο σχηματισμό κυβέρνησης κι επιπλέον η εντολή ανάθεσης στον φυρερίσκο της ΧΑ θα δημιουργούσε σύννεφα μέσα στη χώρα, που θα είχαν σοβαρό αντίκτυπο στην εξωτερική σκηνή και θα αποδυνάμωναν με αυτόν τον τρόπο την διαπραγματευτική ισχύ. Η Ελλάδα δεν έχει χρόνο να χάσει, αντιθέτως πρέπει άμεσα να ζητήσει μια νέα ευρωπαϊκή πολιτική συμφωνία για το χρέος, τώρα που υπάρχει νωπή εντολή, αλλά και τώρα που έχει αρχίσει να δημιουργείται κλίμα συμπάθειας προς τη χώρα. Συμπάθειας όχι από την κυβέρνηση της Γερμανίας, της Φινλανδίας, της Ολλανδίας κ.α., αλλά από μια μεγάλη μερίδα της ευρωπαϊκής και της αμερικανικής πολιτικής σκηνής, προερχόμενη κυρίως από τον φιλελεύθερο, σοσιαλδημοκρατικό, αριστερό και πράσινο πολιτικό κόσμο.

Η συμμαχία Σύριζα – ΑνΕλ όπως έχει διαμορφωθεί και βάσει των μεγάλων ιδεολογικοπολιτικών διαφορών είναι καταδικασμένη να έχει βραχύβια διάρκεια και μόνο ένα σκοπό, τη διαπραγμάτευση με τους ευρωπαίους ηγέτες. Με αυτό το σκεπτικό πιθανολογώ παραμέρησαν τις ριζικές διαφωνίες και έφτασαν στο σημείο να συνυπάρξουν Μανώλης Γλέζος με Νίκο Νικολόπουλο και Γιάννης Δραγασάκης με Έλενα Κουντουρά. Το τέλος λοιπών των διαπραγματεύσεων, με επιτυχία ή αποτυχία, θα σηματοδοτήσει και το τέλος της συνεργασίας.

Αν η κατάληξη είναι επιτυχής και επιτευχθεί σημαντική ελάφρυνση του βάρους που καλείται να σηκώσει ο ελληνικός λαός, ο Σύριζα έχει κάθε λόγο να απευθυνθεί στην λαϊκή ετυμηγορία ζητώντας αυτοδυναμία για να υλοποιήσει το πρόγραμμά του. Αλλά και οι ΑνΕλ θα έχουν να κερδίσουν από αυτό, καθώς η επιτυχία θα πιστωθεί και σε αυτούς και άρα θα προσδοκούν να κλέψουν ένα μεγάλο κομμάτι από την εκλογική βάση της ΝΔ και να καταστούν αυτοί το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Σε περίπτωση μερικής ή ολικής αποτυχίας και πάλι η πορεία είναι μονόδρομος. Θα επιδιωχθεί η διενέργεια δημοψηφίσματος προκειμένου να αποφασίσουν οι Έλληνες πολίτες για την απόρριψη ή την έγκριση μιας νέας επαχθούς συμφωνίας με τους εταίρους. Το πιθανότερο σε αυτή την περίπτωση είναι να οδηγηθούμε ξανά σε εκλογές, ώστε να αναδειχθεί το πολιτικό προσωπικό που θα υλοποιήσει το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Σε αυτές τις εκλογές η προεκλογική τακτική που πιθανά θα ακολουθήσουν οι από σήμερα κυβερνητικοί σύμμαχοι θα ρίχνει το ανάθεμα σε ΝΔ και ΠΑΣΟΚ με συνθήματα τύπου ‘έδεσαν πισθάγκωνα τη χώρα’. Πολλά θα εξαρτηθούν από το μέγεθος της ήττας κι όλα τα σενάρια θα είναι ανοιχτά. Αν ο Σύριζα καταφέρει να βγει αλώβητος θα είναι γιατί είναι σχετικά νωπές οι μνήμες των παλινωδιών των κάποτε μεγάλων της μεταπολίτευσης. Όμως τότε τα περιθώρια ελιγμών του Σύριζα θα είναι πολύ μικρά. Δεν θα υπάρχει πλέον καμιά περίοδος ανοχής, ούτε δυνατότητα να αποτύχει γιατί απλά θα διαλυθεί. Απλά.

Αυτά πιθανολογώ σκέφτονται ή σχεδιάζουν τα δυο κομμάτια της σημερινής εξίσωσης. Τα άλλα κομμάτια βρίσκονται σε διαδικασία ανασύνταξης.  Κατ’ εμέ, στο στρατόπεδο της ΝΔ όπου επικρατεί κατήφεια για το αποτέλεσμα, θα επιδιωχθεί άμεσα η αντικατάσταση του Προέδρου της παράταξης. Δεν υπάρχει άλλο ενδεχόμενο, καθώς αν παραμείνει επικεφαλής ο Α.Σαμαράς, η ΝΔ είναι καταδικασμένη, εκτιμώ, να διασπαστεί ή να φυτοζωεί. Το DNA της συντηρητικής παράταξης είναι γερασμένο και χρειάζεται επειγόντως μετάγγιση αίματος, σίγουρα όχι ακροδεξιού. Θέμα αντικατάστασης θα τεθεί και σίγουρα θα έχουμε εξελίξεις τον επόμενο μήνα. 

Στο στρατόπεδο του ΠΑΣΟΚ τα πράγματα είναι διαφορετικά. Ο Ευ.Βενιζέλος περιμένει στραβοπάτημα στις διαπραγματεύσεις, ώστε να ισχυριστεί ότι κι αυτός πέρασε τα ίδια μα παρόλα αυτά κράτησε τη βάρκα με χίλια βάσανα. Δεν είμαι σίγουρος ότι θα γίνει πειστικός. Και το ΠΑΣΟΚ νομοτελειακά είναι καταδικασμένο να σβήσει. Στο Κίνημα, η μη-είσοδος στη Βουλή ήταν ισχυρό ράπισμα, όμως ο Πρόεδρος του δεν φαίνεται διατεθειμένος να τα παρατήσει. Είναι Παπανδρέου κι ένας Παπανδρέου, όπως έχει δείξει η ιστορία φεύγει από την πολιτική μόνο οριζόντια. Αλλά θεωρώ ότι είναι νωρίς για να εκτιμηθούν με ασφάλεια οι επόμενες κινήσεις του.

Το Ποτάμι από την άλλη πλευρά έχει ένα βασικό πρόγραμμα να επιλύσει. Όπως είπε ο Μεϊμαράκης στο θρυλικό συνέδριο της Βόλβης και περιέγραψε πολύ εύστοχα ο Σάκης Μπουλάς στην ταινία «Ας περιμένουν οι γυναίκες», πρέπει να μετατραπεί από κόμμα αρχηγικό σε κόμμα αρχών. Πρέπει επίσης να αποτινάξει από πάνω του την ρετσινιά του ‘μωρού της διαπλοκής’ και κυρίως να αναπτύξει σαφή πολιτικά κι όχι αισθητικά χαρακτηριστικά.

Αφήνω τελευταίους ΚΚΕ και ΧΑ. Για το ΚΚΕ έγραψε στο τουΐτερ ο kurosawa7 “έχω την εντύπωση πως δε μετράει κανείς τα ψηφοδέλτια του ΚΚΕ και απλα γραφουν απο δίπλα 5%”. Αυτό και δεν συνεχίζω.

Για τη ΧΑ θεωρώ ότι πρέπει να αρχίσουμε να φοβόμαστε αν οι ευρωπαίοι φανούν τόσο μωροί και μικρόψυχοι και επιδιώξουν την περαιτέρω τιμωρία της χώρας. Τότε δεν μπορώ και δεν θέλω να φανταστώ το ρεύμα που μπορεί να δημιουργηθεί προς την ΧΑ ιδίως από τα λούμπεν κομμάτια της κοινωνίας, ούτε τις συνδέσεις που μπορεί να αναπτύξει με τα πιο οπισθοδρομικά κομμάτια της ελληνικής δεξιάς. Οι εκλογές έδειξαν ότι δεν θα ξεμπερδέψουμε εύκολα με δαύτους, αλλά ευτυχώς δεν είδαμε άνοδο των ποσοστών της σε σχέση με τις βουλευτικές του 2012 και τις ευρωεκλογές του 2014. Πάντως το 2015 δεν είναι 1944 και το αντιφασιστικό κίνημα παραμένει πολύ πιο δυνατό από τους νεοναζί. Δυστυχώς βέβαια θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι υπάρχει ένα 6-7% της κοινωνίας, φασιστοποιημένο ή/και αποβλακωμένο. Πάντα υπήρχε όμως τώρα απέκτησε αυτόφωτη παρουσία. Ας τους προσέχουμε, χωρίς να μας φοβίζουν παραπάνω από όσο πρέπει.

ΥΓ. Στα θετικά των κινήσεων Τσίπρα ο πολιτικός όρκος και η κατάθεση λίγων λουλουδιών στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Το πρώτο γιατί αφορά τον απαραίτητο διαχωρισμό κράτους και εκκλησίας, το δεύτερο γιατί αποτελεί ένα μήνυμα που υπενθυμίζει σε όλο τον κόσμο ότι δεν μπορούν να γίνουν ξανά ανεκτοί οι υμνητές του ναζισμού, που αποτελούν από χθες τρίτο κόμμα της χώρας. Είναι θετικοί συμβολισμοί, που πρέπει να συνοδευτούν από πράξεις.   

Δεν υπάρχει χρόνος για μίσος, μόνο για αλλαγές

Όχι, αυτές τις εκλογές δεν νίκησε το μίσος, αν εξαιρέσεις τους φασίστες της χρυσής αυγής. Παρά το θυμό και την απόγνωση των ανθρώπων που λοιδορούνται καθημερινά εδώ και 6 χρόνια. Παρά την οργή απέναντι σε όσους από θέση ασφαλείας δαχτυλοδείχνουν χρόνια τώρα τεράστια κομμάτια της κοινωνίας. Δεν νίκησε το μίσος, γιατί το κυρίαρχο συναίσθημα για τη συντριπτική πλειονότητα όσων σήμερα αποφάσισαν να γυρίσουν σελίδα δεν ήταν το μίσος, αλλά η αγανάκτηση.

Αγανάκτηση απέναντι σε όσους στέρησαν από τόσες χιλιάδες ανθρώπους την ελπίδα και χαιρέκακα διασκέδαζαν με την αγωνία τους, όταν η καταιγίδα που ξέσπασε παρέσυρε καταφύγια και βεβαιότητες. Απέναντι σε όσους απέδωσαν μεταφυσικές ιδιότητες στο μνημόνιο και το περιέφεραν σαν την πέτρα με τις δέκα εντολές, βαφτίζοντας με ωραίες λέξεις, «μεταρρύθμιση», «δημοσιονομική εξυγίανση», μια σειρά από αλλαγές που στρέφονται πάντα ενάντια στον αδύναμο και καταργούν τα όποια ψήγματα κοινωνικής συνοχής. Απέναντι σε όσους αποκάλεσαν και αποκαλούν λαϊκισμό κάθε μα κάθε προσπάθεια περιορισμού της ζημιάς, καίγοντας τα χλωρά μαζί με τα ξερά. Απέναντι σε όσους συμπεριφέρθηκαν με την υπεροψία του κακομαθημένου πρίγκιπα που θεωρεί ότι η αριστεία του έχει απονεμηθεί κληρονομικά και είναι αποκλειστικό του προνόμιο. Απέναντι σε όσους νομιμοποίησαν τα φασιστικά στοιχεία, κάνοντας πλάτες στους λογής Μπαλτάκους. Απέναντι σε όσους ανέχτηκαν και σιγόνταραν περικοπές εργασιακών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη διαιώνιση της ανασφάλειας δικαίου και των εξυπηρετήσεων προς τα εκλεκτά μέλη του ιερατείου, την καταβαράθρωση δημοκρατικών κανόνων του πολιτεύματος, την απαξίωση του περιβαλλοντικού κεκτημένου, την, την, την...  

Κανείς δεν γνωρίζει τι θα φέρει η αυριανή μέρα. Ελάχιστοι πιστεύουν ότι λεφτά υπάρχουν. Οι περισσότεροι είναι σίγουροι ότι το 2015 δεν είναι 1981. Και δεν θέλουν να ξαναγυρίσουν στο 1981. Σίγουρα υπάρχει φόβος για διάψευση των προσδοκιών. Φόβος μη τυχόν όσοι κληθούν να κυβερνήσουν δεν έχουν αντιληφθεί την ιστορικότητα των στιγμών και την ανάγκη για διαφανή, χρηστή διακυβέρνηση. Φόβος για τυχόν αδιαλλαξία του προτεσταντισμού της Bundesbank. Σίγουρα κατανοούν ότι ο μεγαλύτερος εχθρός της αλλαγής, είναι ο φόβος της αλλαγής. Ξέρουν πόσο δύσκολη είναι η δίκαιη αλλαγή, πόσο εύκολη η κωλοτούμπα. Ξέρουν ότι δίπλα τους και μέσα τους υπάρχουν βαρίδια. Αλλά δεν λυπούνται για αυτό που φεύγει. Υπάρχει προσμονή, πάθος και ελπίδα. Και δεν είναι μόνοι τους. Στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες ολοένα και περισσότεροι καυτηριάζουν την διόγκωση των κοινωνικών ανισοτήτων και την παντοκρατορία των ελίτ. Τώρα υπάρχει μια χρυσή ευκαιρία να γίνουν τομές. Να υπάρξει επιτέλους μια τίμια συμφωνία με τους ηγέτες της ευρωζώνης. Συμφωνία πολιτική και όχι απλά λογιστική. Υπάρχει ευκαιρία να σταματήσει η λουμπενοποίηση ενός ολοένα και μεγαλύτερου κομματιού της ελληνικής κοινωνίας. Να γίνει συμμάζεμα του κρατικού μηχανισμού και να τεθούν σταθεροί, διαφανείς κανόνες προς όλους.

Υπάρχουν τόσοι πολλοί εκεί έξω που ουδέποτε επιδίωξαν να εξαργυρώσουν την υποστήριξή τους σε σχηματισμούς και πρόσωπα, που δεν φίλησαν κατουρημένες ποδιές, που το μόνο που ζήτησαν δεν είναι η όποια επανάσταση, αλλά η μείωση των ανισοτήτων, το δικαίωμα στην ευκαιρία, η δικαιοσύνη, ο σεβασμός. Υπάρχουν τόσες χιλιάδες νέα παιδιά που αγωνιούν για το μέλλον τους και έχουν την ικανότητα να στύψουν την πέτρα αν τους δοθούν η δυνατότητα και τα κατάλληλα εργαλεία. Υπάρχουν τόσες χιλιάδες έντιμοι άνθρωποι εκεί έξω. Που υποφέρουν, βουβά, ντροπαλά. Αλλά παρόλα αυτά παραμένουν άνθρωποι και συμπάσχουν με άλλους. Και τους βοηθούν. Όχι απαραίτητα με υλικά. Έστω με έναν καλό λόγο. Με ένα φιλικό χτύπημα στην πλάτη. Υπάρχουν τόσοι πολλοί εκεί έξω που δεν έχουν μάθει να κάνουν κακό σε κανέναν. Κι έτσι δεν πρόκειται να κάνουν κακό ούτε σε όσους τους κουνούσαν επιδεικτικά το δάχτυλο και τους ζητούσαν λευκή επιταγή. Σε αυτά τα υγιή κομμάτια της κοινωνίας πρέπει να στρέψει την προσοχή της η νέα κυβέρνηση, αγνοώντας τους κόλακες που θα επιχειρήσουν να την προσεγγίσουν!

Δεν υπάρχει χρόνος, ούτε χώρος για μίσος, για νέες διχόνοιες, για ρεβανσισμό. Το αποκλειστικό μέλημα πρέπει να είναι το σταμάτημα του δημοκρατικού ξεπεσμού και ο σχεδιασμός ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου, θεμελιωμένο πάνω σε νέες γερές βάσεις. Κι αυτό οφείλει να το γνωρίζει τόσο η νέα κυβέρνηση, όσο και η δημοκρατική αντιπολίτευση, αλλά και οι Ευρωπαίοι ηγέτες που θα κληθούν να λάβουν θέση στις προσεχείς διαπραγματεύσεις για την ελάφρυνση του δυσβάσταχτου φορτίου. Γιατί πάντα καραδοκεί το φάντασμα του νεοσυντηρητισμού κι ακόμα χειρότερα του νεοφασισμού που απλώνει τα πλοκάμια του σε όλη την Ευρώπη.

Για την πολιτική οικολογία στις #ekloges2015 και μετά

Η αυτόφωτη πολιτική οικολογία λάμπει δια της απουσίας της από αυτές τις εκλογές. Η μεγαλύτερη της επιτυχία σε κοινοβουλευτικές εκλογές, 2,93% και 185.000 ψήφοι τον Μάιο του 2012, αποτέλεσε συνάμα και το ρέκβιεμ της. Στις επαναληπτικές εκλογές του Ιουνίου 2012, μην ανέχοντας την πόλωση, το ποσοστό κατρακύλησε στο 0,88% και μετά το τέλος.

Σύντομα φούντωσαν οι πάντα υποβόσκουσες εσωκομματικές έριδες, ακολούθησαν οι αποχωρήσεις, οι προσωπικές αντιπαλότητες, οι ad hominem επιθέσεις, οι λανθασμένες πολιτικές επιλογές και προσεγγίσεις. Αλίμονο στους φίλους που έγιναν εχθροί.

Σήμερα, η πολιτική οικολογία είναι χωρισμένη στα τρία. Το μεγαλύτερο μέρος, οι Οικολόγοι Πράσινοι, κατεβαίνουν στις εκλογές με τον Σύριζα. Οι Πράσινοι συμμαχούν με τη ΔΗΜ.ΑΡ, ενώ το μικρότερο μέρος που περισσότερο αποτελεί ομάδα προβληματισμού, η Ευρώπη/Οικολογία συνεργάζεται με το Ποτάμι.

Ήταν αναμενόμενο το σχίσμα και ο περιορισμός της δυναμικής του πράσινου κομματιού της πολιτικής. Δεν υπήρχε στίγμα. Δεν αρκεί να λες ότι επιθυμείς προστασία του περιβάλλοντος, αλλά οφείλεις να αρθρώνεις πειστικό λόγο για την ισόρροπη σχέση του τρίπτυχου περιβάλλον, κοινωνία, οικονομία. Εκεί η εγχώρια πολιτική οικολογία απέτυχε πλήρως. Ή για την ακρίβεια, συμβάδισε με το κλίμα της εποχής.

Τι εννοώ; Η εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι σε κόμματα της οικολογίας σχετίζεται άμεσα με α) την οικονομική κατάστας, β) το επίπεδο εκπαίδευσης μιας χώρας και γ) την δυνατότητα των πράσινων σχηματισμών να προχωρήσουν πέρα από το περιβαλλοντικό πρόταγμα σε κοινωνικές δράσεις και συμμαχίες.   

Το πρόσφατο Ευρωβαρόμετρο 82, που δημοσιεύτηκε πριν λίγες μέρες πιστοποιεί του λόγου το αληθές. Η πολιτική οικολογία βρίσκεται σε καλύτερη μοίρα όπου οι πολίτες ανησυχούν περισσότερο για το περιβάλλον, αλλά και αντίθετα, όπου τα πράσινα κόμματα πατούν καλά στα πόδια τους καταφέρνουν να ευαισθητοποιήσουν περισσότερο τους πολίτες.

Αξίζει να σημειωθεί πως τα δυο ερωτήματα στο ευρωβαρόμετρο ήταν πολλαπλών επιλογών. Επομένως, θα μπορούσε κανείς να επιλέξει και το περιβάλλον ως θέμα προβληματισμού, αν πραγματικά πίστευε ότι ισχύει κάτι τέτοιο. Η Ελλάδα βρίσκεται στον πάτο, δείγμα του ότι μέσα στην κρίση η πολιτική οικολογία, αλλά γενικότερα το πράσινο κίνημα, των ΜΚΟ περιλαμβανομένων, δεν κατάφεραν να κάνουν ιδιαίτερα αισθητή την παρουσία τους.

Η πολιτική οικολογία έχει αποτύχει έως σήμερα και καλό είναι να μην συνεχίσει να αποτυγχάνει στο μέλλον. Γιατί σήμερα περισσότερο από ποτέ η διακριτή της παρουσία είναι απαραίτητη. Όχι μόνο για να περιγράψει ένα μέλλον, όπου η άμβλυνση της περιβαλλοντικής υποβάθμισης θα βοηθήσει την κοινωνικοοικονομική θωράκιση της χώρας. Αλλά και για να συμβάλλει στον εκδημοκρατισμό της κοινωνίας και τον μπολιασμό της με πράγματα διόλου αυτονόητα όπως ο σεβασμός στη διαφορετικότητα, η δίκαιη αντιμετώπιση των πολιτών, η σύνθεση και η συνδιαλλαγή, η αντίκρουση της διαπλοκής. 

Βασική προϋπόθεση για να συμβεί αυτό είναι να μετεξελιχθεί. Να ανοιχτεί στους πολίτες και να σταματήσει να αυτοπεριορίζεται σε μια αυτάρεσκη θέση γερασμένης χίπστερ οικολογικής καθαρότητας. Η 3^η γενιά της οικολογίας στη χώρα οφείλει να πάρει τα ηνία, να αλλάξει τις βάσεις που έθεσαν οι προηγούμενες γενιές και να κάνει νέα αρχή, περιγράφοντας με περισσότερη σαφήνεια την πολιτική της πρόταση. Να διδαχθεί από κινήματα όπως το Occupy, να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην τεκμηρίωση θέσεων και προτάσεων πέραν του ασφυκτικού οικολογικού πυρήνα, να αφουγκραστεί τα πραγματικά προβλήματα των περισσότερο αδικημένων της κοινωνίας, που δεν περιορίζονται στο δίλημμα βιολογικά ή συμβατικά φρούτα και λαχανικά, να σταματήσει να λειτουργεί σαν μη-κυβερνητική οργάνωση και να μην ντραπεί/φοβηθεί να μιλήσει για θέματα που δεν σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με το περιβάλλον.   

Τ.Ι.Ν.Α.

Στη χώρα που εδώ και πέντε χρόνια βιώνει τη συρρίκνωση του βιοτικού επιπέδου και την περαιτέρω καταβαράθρωση των κοινωνικών λειτουργιών, η δημόσια διοίκηση καλείται να παίξει τον ρόλο ατμομηχανής για την επανεκκίνηση. Δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά, καθώς, όπως έχει δείξει η πενταετής εμπειρία, τα όποια κεφάλαια εισρέουν από επενδυτές του εξωτερικού έχουν ευκαιριακό χαρακτήρα και βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Ύψιστο μέλημά των funds που ενδιαφέρονται για την Ελλάδα είναι η γρήγορη απόσβεση του κόστους της όποιας επένδυσης. Επενδύουν λοιπόν σε "σίγουρα" χαρτιά, τα οποία μάλιστα εξασφαλίζουν με χαμηλότατο τίμημα και με αντίτιμο την υπονόμευση της μεσομακροπρόθεσμης προοπτικής της χώρας.

Ποιο κράτος όμως θα πάρει τα ηνία για να τραβήξει τη χώρα σε ασφαλέστερο λιμάνι; Σίγουρα όχι το σημερινό. Ο μετασχηματισμός της δημόσιας διοίκησης πρέπει λοιπόν να είναι το πρώτο μέλημα της νέας κυβέρνησης και πρέπει να συμβεί πολύ γρήγορα. Οι τομές χρειάζεται να είναι βαθιές, ώστε να μετατραπεί ο κρατικός μηχανισμός από τροχοπέδη σε μοχλό οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.

To 2011, ο Γιάνης Βαρουφάκης είχε αναφερθεί στην ανάγκη μετασχηματισμού της κρατικής μηχανής κάνοντας λόγο μεταξύ άλλων για «αυτο-πληροφόρηση» του Δημοσίου, δηλαδή για τη δυνατότητα να διαχειρίζεται σωστά την πληροφορία και να τη διαμοιράζει σε όλες του τις πτυχές.
Κατά την άποψή μου, χρειαζόμαστε και οφείλουμε τάχιστα να σχεδιάσουμε ένα Δημόσιο δύο επιπέδων, με άμεσο στόχο τη βελτίωση της λειτουργίας του κρατικού μηχανισμού και απώτερο σκοπό τη δημιουργία ενός νέου, αξιόπιστου, διαφανούς και κυρίως αποτελεσματικού κράτους. Στα δυο επίπεδα η διάκριση γίνεται ανάμεσα στο «παραγωγικό» και το «επικουρικό» Δημόσιο, όπου το πρώτο θα είναι επιφορτισμένο με όλες τις διαδικασίες που σχετίζονται με την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας (εξυπηρέτηση πολιτών και επιχειρήσεων, one stop shops, οικονομικός σχεδιασμός, διανομή εγχώριων και ευρωπαϊκών πόρων, φορολόγηση, είσπραξη εσόδων, επιμόρφωση επαγγελματιών, διαχείριση της πληροφορίας, εκσυγχρονισμός και προτυποποίηση διαδικασιών), ενώ το δεύτερο θα καταπιαστεί με τις υπόλοιπες λειτουργίες, με έμφαση στο σύστημα υγείας, πρόνοιας και παιδείας.

Ταυτόχρονα, πρέπει να δημιουργήσουμε νέες δομές, που θα αναπτυχθούν και θα λειτουργούν παράλληλα με τις υφιστάμενες έως ότου τις αντικαταστήσουν πλήρως. Στόχος των νέων δομών είναι η μείωση του γραφειοκρατικού βάρους και η βελτίωση της αποδοτικότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών. Σε αυτές θα βρεθούν υπάλληλοι που, βάσει προϋπηρεσίας, επιπέδου εκπαίδευσης και γενικότερα δεξιοτήτων, μπορούν να στελεχώσουν τα κομβικότερα σημεία της κρατικής μηχανής. Οι υφιστάμενες δομές θα συνεχίσουν να λειτουργούν για εύλογο χρονικό διάστημα και σε αυτές θα παραμείνουν όσοι άνθρωποι δεν έχουν την άμεση δυνατότητα να αποτελέσουν μέλη της ομάδας που θα βάζει κάρβουνο στη μηχανή. Συνεχής επιμόρφωση και ανάπτυξη δεξιοτήτων θα είναι τα εφόδια που θα παρέχονται σε αυτούς ώστε σύντομα να βρεθούν στις νέες δομές.

Στην παρούσα συγκυρία, το βάρος εκ των πραγμάτων θα πέσει στο «παραγωγικό» Δημόσιο, που καλείται να φτιάξει σε ελάχιστο χρόνο νέες διαδικασίες και να ορίσει ποιες παρεμβάσεις και σε ποιους τομείς παραγωγής δίνουν πραγματική προστιθέμενη αξία για την ανάπτυξη της χώρας. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να ορίσει τα ορόσημα μετάβασης κομματιών του κρατικού μηχανισμού από τις παλιές στις νέες δομές.

Το Δημόσιο είναι καταδικασμένο να γίνει «έξυπνο» ή να καταρρεύσει παρασύροντας μαζί τα όνειρα και τις ελπίδες των πολιτών για ένα πιο δίκαιο και αξιοπρεπές μέλλον. Είναι καταδικασμένο να δουλέψει ώστε πέρα από την παροχή τίμιων υπηρεσιών προς τους πολίτες να διαδραματίσει ρόλο που ουδέποτε κατάφερε να εξασκήσει: αυτόν του δημοκρατικού, αλληλέγγυου και φιλοπροοδευτικού διαχειριστή της πορείας της χώρας.

Κι αφού κάνει όλα αυτά, δεν πρέπει να ξεχάσει ότι η έξοδος από το τούνελ απαιτεί καινοτομίες. Έμφαση σε νέες τεχνολογίες, σε νεοφυείς επιχειρηματικές κινήσεις και γενικά στη στήριξη της νεανικής επιχειρηματικότητας. Προώθηση της κοινωνικής οικονομίας και δημιουργία συμμετοχικών διαδικασιών, αλλά και προσπάθεια επαναπατρισμού των εκατοντάδων λαμπρών μυαλών που έφυγαν τα τελευταία πολλά χρόνια από τη χώρα.
Δύσκολη, τιτάνια προσπάθεια, αλλά T.I.N.A.*

* There Is No Alternative (Δεν Υπάρχει Εναλλακτική)

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στη στήλη Συναντήσεις της Αυγής στις 22.01.2015

Περί κοινωνικής και κυκλικής οικονομίας

Η ανεργία δεν λέει να μειωθεί. Οι ενέργειες της κυβέρνησης, σπασμωδικές και πρόχειρες, δεν αφήνουν περιθώρια ελπίδας. Τα προγράμματα τύπου Stage αποδεδειγμένα δεν έχουν μέλλον. Η απασχόληση στον δημόσιο τομέα, υπ' αυτές τις συνθήκες μαρασμού και έλλειψης τεκμηριωμένης στρατηγικής κατεύθυνσης, επίσης δεν αποτελεί βιώσιμη απάντηση. Υπάρχουν άλλες λύσεις;
Οι έννοιες της κοινωνικής οικονομίας και της κυκλικής οικονομίας κερδίζουν συνεχώς έδαφος τα τελευταία χρόνια στις -"από τα κάτω"- διαδικασίες επαγγελματικής απασχόλησης.

Η κοινωνική οικονομία, σύμφωνα με τον ορισμό που οι Σοφία Αδάμ και Χρίστος Παπαδόπουλος παραθέτουν σε έκδοση του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, «αποτελείται από όλες τις οικονομικές δραστηριότητες που διεξάγονται από επιχειρήσεις, κυρίως συνεταιρισμούς, ενώσεις και κοινωνίες αλληλοβοήθειας, οι οποίες εμφορούνται από τις ακόλουθες αρχές: Προτεραιότητα στις υπηρεσίες προς τα μέλη και την κοινότητα και όχι στο κέρδος, αυτόνομη διοίκηση, δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων, προβάδισμα στα μέλη και στην εργασία έναντι του κεφαλαίου στη διανομή των κερδών».
Η κοινωνική οικονομία έχει ιστορία χρόνων και επανέρχεται θεαματικά. Σύμφωνα με στοιχεία της Σ. Αδάμ, σχεδόν 15 εκατομμύρια εργαζόμενοι απασχολούνται σε τομείς της κοινωνικής επιχειρηματικότητας στην Ε.Ε., αριθμός που αντιστοιχεί στο 6,5% του ενεργού πληθυσμού.

 Η κυκλική οικονομία αφορά την αλλαγή του αναπτυξιακού μοντέλου που βασιζόταν στον τύπο «εξαγωγή - κατασκευή - κατανάλωση - διάθεση» δίδοντας έμφαση στην επαναχρησιμοποίηση, την ανταλλαγή, την ανακύκλωση και γενικότερα την εξάλειψη των αποβλήτων.
Η κυκλική οικονομία είναι μεν ένας όρος που πρωτοχρησιμοποιήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του '70, όμως μόλις τώρα γίνεται αισθητή, εξαιτίας κυρίως των μεγάλων πιέσεων που αντιμετωπίζει η Ευρώπη και το σύνολο του πλανήτη (κλιματική αλλαγή, περιβαλλοντική υποβάθμιση, έλλειψη φυσικών πόρων). Η Κομισιόν εκτιμά ότι η μετάβαση στην κυκλική οικονομία θα φέρει για την ευρωπαϊκή οικονομία οφέλη της τάξης των 630 δισ. ευρώ ετησίως και θα δημιουργήσει περισσότερες από 2 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην Ε.Ε. έως το 2030.

Κοινωνική και κυκλική οικονομία είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος που μας καλεί σε διαφορετική γραμμή πλεύσης αναφορικά με το τι θεωρείται ανάπτυξη και πώς αποτιμάται. Όμως στην Ελλάδα χάνουμε το τρένο για μια ακόμη φορά.
Το 2011 εκδόθηκε ο Νόμος 4019 για την «Κοινωνική Οικονομία και Κοινωνική Επιχειρηματικότητα». Ήταν ένας νόμος προοδευτικός για τα ελληνικά δεδομένα, που τα βασικά του στοιχεία αγνοήθηκαν ή καταργήθηκαν. Έτσι σήμερα, σχεδόν 4 χρόνια μετά και παρά τις πρόσφατες προκηρύξεις που δείχνουν μάλλον την αγωνιώδη προσπάθεια να απορροφήσουμε κονδύλια ΕΣΠΑ, δεν έχει συσταθεί ακόμα ο μηχανισμός στήριξης και χρηματοδότησης κοινωνικών επιχειρήσεων που προβλέπονταν στον νόμο. Επιπλέον οι φοροαπαλλαγές που θεωρητικά θα απολάμβαναν τέτοιου είδους επιχειρήσεις καταργήθηκαν σιωπηλά και πλέον το πλεόνασμά τους φορολογείται κανονικά.
Αξίζει να διαβάσει κανείς το βαρύγδουπο «Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του τομέα της κοινωνικής επιχειρηματικότητας» που δημιούργησε το υπ. Εργασίας το 2013 για να γίνει αντιληπτή η ελάχιστη πρόοδος στην καθιέρωση θεσμών κοινωνικής οικονομίας. Ένα μόνο πράγμα κινείται γοργά: η προσπάθεια αετονύχηδων να εκμεταλλευτούν το ομιχλώδες καθεστώς που διέπει την κοινωνική οικονομία για να δημιουργήσουν δομές "φαντάσματα".

Στην κυκλική οικονομία τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μία από τις τελευταίες θέσεις της Ε.Ε. στα επίπεδα ανακύκλωσης. Ούτε επίσης μπορούμε να αγνοήσουμε την άοκνη προσπάθεια πολλών ομάδων συμφερόντων, επιχειρηματικών και πολιτικών, να συντηρήσουν το business as usual στη διαχείριση των αποβλήτων.
Έτσι όμως χάνεται μια μοναδική στα χρονικά ευκαιρία να δημιουργηθούν εργαλεία που θα βοηθήσουν τους Έλληνες πολίτες να μάθουν να ψαρεύουν, κατά πώς ορίζει το διάσημο γνωμικό. Εργαλεία που θα δώσουν τίμιες θέσεις εργασίας, σε τομείς εξωστρεφείς, πέρα από το παραδοσιακό μοντέλο "καφενείο, ταβέρνα, τουριστικό κατάλυμα".

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στη στήλη Συναντήσεις της Αυγής στις 26.11.2014

Τίποτα για εμάς χωρίς εμάς!

"The greatest danger to our future is apathy" - Jane Goodall

Η κυβέρνηση πνέει τα λοίσθια. Ο ΕΝΦΙΑ είναι η αρχή του προαναγγελθέντος τέλους. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης να προηγείται με διαφορά και να βρίσκεται ένα βήμα πριν από την αυτοδυναμία. Φαίνεται πως, εκτός απροόπτου ή εκτροπής, το αργότερο έως τον Φεβρουάριο οδηγούμαστε σε βουλευτικές εκλογές. Και μετά τι; Τι διδαχθήκαμε από την κρίση που από το 2009 ταλανίζει την Ελλάδα; Ποια είναι τα βήματα που πρέπει να συμβούν από εδώ και πέρα;
Οι συζητήσεις επικεντρώνονται στην αλλαγή πολιτικής κατεύθυνσης και στην ανάγκη κουρέματος του δημόσιου χρέους. Οι συζητήσεις περιορίζονται στην αλλαγή του φορολογικού συστήματος, στην εύρεση των πόρων που θα απαιτηθούν από τη μελλοντική κυβέρνηση προκειμένου να φέρει τη χώρα σε τροχιά ανάπτυξης, στα διαπραγματευτικά ατού που πρέπει να πέσουν στο τραπέζι ώστε να πειστούν οι εταίροι (βλ. τρόικα και γερμανική κυβέρνηση) για το αδιέξοδο του σημερινού προγράμματος "εξυγίανσης" της οικονομίας. Είναι μόνο αυτά;

Φοβάμαι πως και πάλι η συζήτηση γίνεται σε λάθος βάση, σε στραβό γήπεδο. Αναμφισβήτητα η πολιτική κατεύθυνση δίνει το στίγμα της επόμενης ημέρας. Όμως είναι η στάση και συμπεριφορά των πολιτών αυτή που θα καθορίσει την όποια επιτυχία. Κι εδώ αρχίζει η ανησυχία.
Πολύ μεγάλο μερίδιο της ελληνικής κοινωνίας έχει βιώσει στο πετσί του την κρίση, έχει χάσει τη δουλειά του, έχει δει το εισόδημά του να περιορίζεται δραματικά, ζει κάτω από το όριο της φτώχειας, υποφέρει από την αβεβαιότητα της επόμενης μέρας. Όμως πολύ μεγάλο μερίδιο της κοινωνίας, κυρίως από τη δεξαμενή των χαμένων της κρίσης, αντί να αφυπνίζεται, λουμπενοποιείται.
Ένα άλλο μερίδιο έχει σταματήσει να σκέφτεται και να αντιδρά σε ερεθίσματα πολιτικής και κοινωνικής υφής. Και ένα ακόμα πιο μεγάλο μερίδιο, ίσως το μεγαλύτερο στην ελληνική κοινωνία, δεν φαίνεται διατεθειμένο να αλλάξει συμπεριφορά. Όχι μόνο στο πώς ψηφίζει κι επιλέγει τους αυριανούς ηγέτες, ούτε μόνο στο πώς αντιλαμβάνεται την έννοια της εθνικής οικονομίας. Διατηρεί δυστυχώς την ίδια συμπεριφορά σε σχέση με τα υπόλοιπα μέλη του κοινωνικού συνόλου.

«Κάνω ό,τι μου καπνίσει γιατί με παίρνει να το κάνω» μοιάζει να είναι το μότο, και δεν χάνουμε ευκαιρία να το δείχνουμε στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την έννοια του δημόσιου συμφέροντος, στον τρόπο που συμπεριφερόμαστε απέναντι στους κοινωνικά ασθενέστερους, στον τρόπο που οι επαγγελματίες κάνουν τη δουλειά τους, στον τρόπο που ο ευρύτερος δημόσιος τομέας εξυπηρετεί το σύνολο, στον τρόπο που οι επιχειρηματίες διαιωνίζουν τις κακές πρακτικές, στον τρόπο που η κάθε συντεχνία προασπίζεται τα συμφέροντά της, ακόμα και στον τρόπο που φερόμαστε ο ένας στον άλλο στην καθημερινότητά μας.
Η ίδια παθογένεια αναπαράγεται και στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον ρόλο της κρατικής μηχανής. Αδιαμφισβήτητα σε εποχές κρίσης το κράτος καλείται να παίξει τον ρόλο της ατμομηχανής, ώστε να στρέψει επενδύσεις σε επιλογές κοινωνικά δίκαιες, εργασιακά επωφελέστερες, οικονομικά συμφέρουσες. Όμως το κράτος - πατερούλης τέλειωσε. Κι όποιος συνεχίζει να παπαγαλίζει άκριτα την ατάκα «πού είναι το κράτος;» δεν κάνει τίποτε άλλο από το να αποφεύγει να αναλάβει την ευθύνη που ο κάθε πολίτης έχει στη σύγχρονη κοινωνία.

Πώς θα αλλάξουμε τα μεγάλα, αν δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα μικρά καθημερινά; Αν εμείς οι πολίτες, όχι όλοι, αλλά μια κρίσιμη μάζα, δεν κατανοήσουμε ότι, όποιο πολιτικό μονοπάτι κι αν πάρουμε, η κοινωνική και δημοκρατική επιτυχία οποιασδήποτε προσπάθειας θα κριθεί από τη δική μας διάθεση για αλλαγή, για έλεγχο των κυβερνώντων, για συμμετοχή στη δημιουργία ενός νέου κοινωνικού υποδείγματος. Τίποτα δεν θα γίνει για εμάς χωρίς εμάς!

* το παρόν κείμενο δημοσιεύτηκε στη στήλη "Συναντήσεις" της Αυγής, στις 2/10/2014 
** Photo (c) Flickr/Michael Kofteros